تبلیغات
دین و مذهب شیعه - علت سیاه پوشیدن در عزا (12)
 
دین و مذهب شیعه
پیامبر اسلام اسوه مهربانی و کرامت انسانی
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : دین ومذهب شیعه
نویسندگان
چهارشنبه 22 آبان 1392 :: نویسنده : دین ومذهب شیعه

فصل سوم : موارد استثنا از لباس سیاه (غیر از عزاداری)

در بسیارى از موارد ، در كتب شیعه و سنى ، مواردى نقل شده است كه پیامبر (ص) و ائمه (علیهم السلام) عمامه سیاه پوشیده و یا مواردى را (در غیر از عزاداری) از پوشش سیاه استثنا كرده‌اند كه به ذكر آنها مى‌پردازیم :

عمامه سیاه رسول خدا(ص)

1. حدثنا علی أخبرنی حماد بن سلمة عن أبی الزبیر عن جابر أن رسول الله صلى الله علیه وسلم دخل یوم الفتح مَكَّةَ وَعَلَیْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ.

جابر مى‌گوید: رسول خدا صلى الله علیه وآله در روز فتح مكه در حالى كه عمامه سیاه برسرداشت وارد مكه شد.

الجوهری البغدادی ، علی بن الجعد بن عبید أبو الحسن الوفاة: 230 ، مسند ابن الجعد ج 1، ص478 ، تحقیق : عامر أحمد حیدر، دار النشر : مؤسسة نادر – بیروت، الطبعة: الأولى- 1410 – 1990.

الشیبانی، أحمد بن حنبل أبو عبدالله الوفاة: 241، مسند الامام أحمد بن حنبل ج 3 ،، ص363، دار النشر : مؤسسة قرطبة – مصر.

النیسابوری، مسلم بن الحجاج أبو الحسین القشیری الوفاة: 261 ، صحیح مسلم ج 2، ص990، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، الناشر: دار إحیاء التراث العربی - بیروت

الترمذی السلمی، محمد بن عیسى أبو عیسى الوفاة: 279 ، سنن الترمذی ج 4 ،، ص196،تحقیق : أحمد محمد شاكر وآخرون، دار النشر: دار إحیاء التراث العربی- بیروت ،

العسقلانی الشافعی، أحمد بن علی بن حجر ابوالفضل (متوفای852 هـ)، فتح الباری شرح صحیح البخاری،ج 4 ، ص61، تحقیق: محب الدین الخطیب، ناشر: دار المعرفة - بیروت.

عمامه سیاه امیرمومنان علی (ع)

2. أخبرنا الفضل بن دكین قال أخبرنا شریك عن جابر عن مولى لجعفر فقال له هرمز قال رأیت علیا علیه عمامة سوداء قد أرخاها من بین یدیه.

جابر مى‌گوید: هرمز غلام جعفر گفت: على علیه السلام را دیدم كه عمامه سیاه برسر داشت كه (‌یك سر)‌ آن را از پیش رو (بر شانه) انداخته بود.

الزهری، محمد بن سعد بن منیع أبو عبدالله البصری (الوفاة: 230 )، الطبقات الكبرى ج 3، ص29، دار النشر : دار صادر - بیروت ؛

البلاذری، أحمد بن یحیی بن جابر (متوفای279هـ)، أنساب الأشراف،ج 1 ص196، طبق برنامه الجامع الكبیر.

طبق نقل ابو حاتم تمیمى عمامه سیاه پوشیدن امام على در بصره بوده‌است:

زید بن عبد الله بن أبی إسحاق یروى عن أبیه عن جده قال رأیت علیا بالبصرة وعلیه عمامة سوداء من خز.

التمیمی البستی، محمد بن حبان بن أحمد ابوحاتم (متوفای354 هـ)، الثقات، ج 6، ص316، تحقیق السید شرف الدین أحمد، ناشر: دار الفكر، الطبعة: الأولى، 1395هـ – 1975م.

عمامه سیاه امام حسن مجتبى (ع)

این قطعه از تاریخ را احمد حنبل این چنین نقل كرده‌است:

حدثنا عبد الله قال حدثنی أبی نا وكیع عن شریك عن عاصم عن أبی رزین قال خطبنا الحسن بن علی بعد وفاة علی وعلیه عمامة سوداء فقال لقد فارقكم رجل لم یسبقه الأولون بعلم ولا یدركه الآخرون.

ابى زرین مى‌گوید: بعد از در گذشت علی، (پسرش) حسن در حالى‌كه عمامه سیاه برسر داشت براى ما خطبه خواند. و فرمود: مردى از میان شما رفت كه از نظر مقام علمى كسى [جز رسول خدا] بر او پیشى نگرفت و بعد از او نیز همانند او نخواهد بود.

فضائل الصحابة ، اسم المؤلف: أحمد بن حنبل أبو عبد الله الشیبانی الوفاة: 241، فضائل الصحابة ، ج 2، ص600، تحقیق : د وصی الله محمد عباس ، دار النشر : مؤسسة الرسالة – بیروت، الطبعة: الأولى ،1403- 1983

نسائى در دو كتابش و دولابى این روایت را از طریق دیگر اینگونه آورده‌اند:

اخبرنا إسحاق بن إبراهیم ابن راهویه قال أخبرنا النضر بن شمیل قال حدثنا یونس عن أبی إسحاق عن هبیرة بن یریم قال خرج إلینا الحسن بن علی وعلیه عمامة سوداء فقال لقد كان فیكم بالأمس رجل ما سبقه الأولون ولا یدركه الآخرون وإن رسول الله صلى الله علیه وسلم قال لأعطین الرایة غدا رجل یحب الله ورسوله ویحبه الله ورسوله فقاتل جبریل عن یمینه ومیكائیل عن یساره ثم لاترد یعنی رایته حتى یفتح الله علیه ما ترك دینارا ولا درهما إلا سبعمائة درهم أخذها من عطائه كان أراد أن یبتاع بها خادما لأهله.

هبیره ابن یریم مى‌گوید: حسن بن على در حالى كه عمامه سیاه برسر داشت به سوى ما آمد و فرمود: دیروز در میان شما مردى بود كه پیشینیان بر او ( در علم و... )‌ سبقت نگرفت و بعد از او دیگران هم به مقام او نمى‌رسند . همانا رسول خدا صلى الله علیه وآله (در جنگ خیبر)‌ در باره او فرمود: فردا پرچم را به دست مردى مى‌دهم كه خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسولش نیز او را دوست دارند، پس جبرئیل از طرف راست و میكائیل از جانب چپ او جنگیدند و سر انجام با پیروزى برگشت. هیچ درهم و دینارى برجاى نگذاشت جز هفت صد درهم كه آن را حقوق خود گرفته بود و مى‌خواست توسط آن براى اهلش خدمت كار تهیه كند.

النسائی، أحمد بن شعیب أبو عبد الرحمن (متوفای303 )، خصائص أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب، ج 1، ص46 ، تحقیق : أحمد میرین البلوشی، دار النشر: مكتبة المعلا- الكویت - الطبعة : الأولى ، 1406 ،

النسائی ،أحمد بن شعیب أبو عبد الرحمن (متوفای303هـ) ، سنن النسائی الكبرى ج 5، ص112، تحقیق : د.عبد الغفار سلیمان البنداری , سید كسروی حسن، الناشر : دار الكتب العلمیة- بیروت- الطبعة: الأولى 1411 - 1991

الدولابی، الإمام الحافظ أبو بشر محمد بن أحمد بن حماد الوفاة: 310 ، الذریة الطاهرة النبویة، ج 1، ص78، تحقیق : سعد المبا رك الحسن، الناشر : الدار السلفیة - الكویت- الطبعة: الأولى، 1407

عمامه سیاه امام سجاد

مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّزَّازُ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ وَأَبُو عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَى عَنْ حَرِیزٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ كُنْتُ فِی الْمَسْجِدِ فَدَخَلَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ علیه السلام وَلَمْ أُثْبِتْهُ وَعَلَیْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ قَدْ أَرْسَلَ طَرَفَیْهَا بَیْنَ كَتِفَیْهِ...

از عبد اللَّه بن سلیمان از پدرش: با پدرم در مسجد بودیم كه حضرت على بن- الحسین (ع) وارد شد، و من حضرت را[تا هنوز]‌ ندیده بودم، و عمامه‏اى سیاه بسر داشت كه دو طرفش را بر شانه هایش انداخته بود.

الكلینی الرازی، أبو جعفر محمد بن یعقوب بن إسحاق (متوفای328 هـ)، الأصول من الكافی، ج6، ص63،‌ ناشر: اسلامیه‏، تهران‏، الطبعة الثانیة،1362 هـ.ش

 استثنای كفش و عبای سیاه

1. وَ رُوِیَ لَا تُصَلِّ فِی ثَوْبٍ أَسْوَدَ فَأَمَّا الْخُفُّ أَوِ الْكِسَاءُ أَوِ الْعِمَامَةُ فَلَا بَأْس‏

در لباس سیاه نماز نخوانید. ولى چكمه و عبا و عمامه اشكالى ندارد.

الكلینی الرازی، أبی جعفر محمد بن یعقوب بن إسحاق (متوفای328 هـ)، الكافی، ج: 3ص403 ناشر: اسلامیه‏، تهران‏، الطبعة الثانیة،1362 هـ.ش.

2. مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ یُكْرَهُ السَّوَادُ إِلَّا فِی ثَلَاثَةٍالْخُفِّ وَ الْعِمَامَةِ وَ الْكِسَاءِ.

امام صادق علیه السلام فرمود: لباس سیاه مكروه است مگر در سه مورد : عمامه و چكمه و عبا.

الطوسی، الشیخ ابوجعفر، محمد بن الحسن بن علی بن الحسن (متوفای460هـ)، تهذیب الأحكام، ج2، ص213، تحقیق : السید حسن الموسوی الخرسان ، ناشر : دار الكتب الإسلامیة ـ طهران ، الطبعة الرابعة،‌1365 ش .

3. عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ رَفَعَهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله یَكْرَهُ السَّوَادَ إِلَّا فِی ثَلَاثٍ الْخُفِّ وَ الْعِمَامَةِ وَ الْكِسَاء.

الكلینی الرازی، أبو جعفر محمد بن یعقوب بن إسحاق (متوفای328 هـ)، الأصول من الكافی، ج 6، ص449، ناشر: اسلامیه‏، تهران‏، الطبعة الثانیة،1362 هـ.ش.

البته قبلا گفته شد كه این روایات دال بر استثنا ، سند صحیح ندارند .

نتیجه كلی

از مطالبى كه در سه بخش ذكر شد نتایج ذیل به دست مى‌آید :

1- در مصائبى كه بر خاندان رسول خدا صلى الله علیه وآله در طول تاریخ وارد شده خود اهل بیت علیهم السلام، علاوه بر عزادارى در ماتم آنها لباس سیاه بر تن نمودند. كه نمونه هاى فراوانى بیان شد و بعضى این موارد فعل خود امام معصوم است و این بزرگترین دلیل بر مشروعیت و استحباب عزادارى و اظهار مظاهر آن است. بنا براین،‌ روایاتى كه در باب مذمت سیاه پوشى وارد شده با عمل ائمه تخصیص مى‌خورد.

از این جا به دست مى‌آید كه:

 اولاً: پوشش سیاه در فرهنگ شیعه، اقتداء‌ به عمل خود اهل بیت است.

ثانیاً: یك نوع اظهار همدردى و محبت به اهل بیت خصوصاً‌ صاحب عزاى اصلى و آخرین ذخیره الهى در دوره غیبت امام زمان علیه السلام است.

ثالثاً: از نظر روان شناسى نیز پوشش سیاه در هنگام رخداد مصیبت و عزادارى كاهش دهنده آلام ناشى از مصیبت و بر طرف كننده اضطراب است.

رابعاً: این روایاتى كه در مذمت و نهى از پوشش سیاه وارد شده نمى‌گوید كه پوشش سیاه فى نفسه مكروه است بلكه حكم كراهت آن معلق است به این بیان كه اگر به قصد تشبه به جباران تاریخ مانند فرعون و حاكمان عباسى (‌كه آنان این رنگ را پوشش رسمى ‌خود قرار دادند و از آن سوء استفاده كردند) باشد ممنوع است و اگر به قصد اظهار عزا در مصیبت اهل بیت و پیروانش باشد مستحب است.

2- فقهاء‌ با توجه به روایات ناهی، استفاده از این رنگ را فقط در نماز مكروه مى‌دانند و مسأله عزادارى امام حسین و ائمه اطهار علیهم السلام را از حكم كراهت استثناء كرده‌اند و در خصوص عزادارى با تكیه به روایتى كه (‌از نظر سند محكم است) در محاسن برقى آمده قائل به استحباب سیاه‌پوشى شده‌اند؛ زیرا این روایت، سیاه پوشى زنان هاشمى ‌را در سوگ سالار شهیدان حضرت حسین بن على علیه السلام بیان مى‌كند كه در محضر امام سجاد علیه السلام صورت گرفت و حضرت آن ها را از این كار منع نكرد بلكه با سكوت خود و تهیه طعام براى آنها در آن مدت، عملشان را تأیید كردند و این دلیل است كه نه تنها پوشش سیاه، ‌بلكه اقامه مجالس عزاداری، اطعام به عزاداران و خدمت گزارى و هر نوع تلاش در خدمت گزارى به این مجالس یك امر راجح است.

و از طرف دیگر روایات زیادى در رابطه با استحباب اظهار عزادارى وارد شده كه یكى از مظاهر آن سیاه پوشیدن در ایام عزادارى اهل بیت علیهم السلام است.

3- در مقام تعارض روایات نفى سیاه‌پوشى و روایات اثبات سیاه پوشى (كه نشانگر عمل خود ائمه علیهم السلام است) دو پاسخ داده شده است:

اولا: این دو دسته روایات با هم تعارض ندارند؛ زیرا یكى از شرایط تعارض وحدت در مكان است به این معنا كه در یك مورد نفى و اثبات وارد شود در حالیكه در مورد بحث ما روایات نافى پوشش سیاه، در مورد نماز (‌كه فقهاء‌ این روایات را حمل بر كراهت در نماز كردند)‌ و روایات اثبات، موردش غیر نماز است و با فقد شرط تعارضى نیست.

ثانیاً: عمل امام علیه السلام از باب تقیه بوده است كه در دین اسلام در صورت احساس خطر و ضرر برنفس خود یا مسلمان دیگر تقیه یك امر واجب و ضرورى است. از آنجائى كه امام صادق علیه السلام در عصر حاكمان عباسى مى‌زیست و آنان از هیچ تلاشى در آزار و اذیت فرزندان رسول خدا صلى الله علیه وآله و پیروان شان فروگذار نمى‌كردند،‌ حضرت در بعض موارد از باب تقیه لباس سیاه پوشیده و به پیروانشان نیز هشدار داده‌اند.

نكته مهم در باب تقیه این است كه تقیه موضوع حكم اول را بر مى‌دارد لذا در این مورد اگر پوشش سیاه حكمش كراهت باشد، تقیه كه آمد حكم اولى (‌كراهت) را بر مى‌دارد.

مواردى كه از پوشش عمامه سیاه توسط رسول خدا و امام على و امام سجاد علیهم السلام در منابع اهل سنت و شیعه ذكر شده؛ جزء استثنائات است و در آن هیچگونه حكم كراهت یا حرمت نیست و این موارد نمى‌تواند پاسخ ما را در حل تعارض روایات نقض نماید.

موفق باشید

گروه پاسخ به شبهات

مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر (عج)

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
داغ کن - کلوب دات کام