تبلیغات
دین و مذهب شیعه - علت سیاه پوشیدن در عزا (8)
 
دین و مذهب شیعه
پیامبر اسلام اسوه مهربانی و کرامت انسانی
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : دین ومذهب شیعه
نویسندگان
چهارشنبه 22 آبان 1392 :: نویسنده : دین ومذهب شیعه

نتیجه گیری فقها از روایت : كراهت لباس سیاه در نماز

در یك بررسى كلی،‌ مجموعه عظیمى از فقهاء‌ در كتاب‌هاى فقهى شان بابى را تحت عنوان (مكروهات الصلاة) باز كرده‌اند كه با استناد به روایات فوق،‌ و با ذكر دلائلی، یكى از مكروهات را در نماز پوشیدن لباس سیاه مى‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دانند.

1. شیخ طوسی

مرحوم شیخ طوسى در كتاب ‌الخلاف‌ مسأله 247 بدون اشاره به روایات، دلیل كراهت را اجماع فرقه و احتیاط ذكر كرده‌است:

 تكره الصلاة فی الثیاب السود. وخالف جمیع الفقهاء فی ذلك. دلیلنا: إجماع الفرقة وطریقة الاحتیاط.

نماز در لباس سیاه مكروه است و در این مسأله تمام علماى [عامه] مخالفت كرده اند. دلیل ما بر كراهت،‌ اجماع و راه احتیاط است.

الطوسی، أبی جعفر محمد بن الحسن متوفای(460 هـ) الخلاف، ج1/ 506، التحقیق: جماعة من المحققین، ناشر: مؤسسة النشر الإسلا مى‌التابعة لجماعة المدرسین ،قم 1407 هـ‍

2. محقق حلی:

وتكره الصلاة فی الثیاب السود خلا العمامة، والخف قاله الأصحاب: روی عن النبی صلى الله علیه وآله أنه قال: (البسوا من ثیابكم البیاض فإنها من خیر ثیابكم) وأمره علیه السلام بهذا اللون یدل على اختصاصه بالمصلحة الراجحة فیكون ما یضاده غیر مشارك فی المصلحة، وأشد الألوان مضادة للبیاض السواد.

 ویؤید ذلك من طریق الأصحاب، ما رواه أحمد بن محمد بن رفعه عن أبی عبد الله علیه السلام قال: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله یَكْرَهُ السَّوَادَ إِلَّا فِی ثَلَاثَةٍ الْعِمَامَةِ وَ الْخُفِّ وَ الْكِسَاءِ.

نماز در لباس سیاه به جز عمامه و چكمه سیاه مكروه است. این قول را اصحاب امامیه گفته اند. از رسول خدا صلى الله علیه وآله روایت شده كه فرمود: لباس سفید تان را بپوشید؛ زیرا این لباس، از بهترین لباس شماست. دستور رسول خدا بر پوشیدن رنگ سفید، دلالت دارد كه یك مصلحت راجحى در آن است پس ضد این رنگ (مانند رنگ سیاه)‌ در این مصلحت با رنگ سفید مشترك نیست و شدید ترین رنگ از نظر ضدیت با سفید، رنگ سفید است.

این قول به كراهت را روایتى كه احمد بن محمد از امام صادق علیه السلام نقل كرده تأیید مى‌كند كه آن حضرت فرمود: رسول خدا صلى الله علیه وآله پوشش سیاه را دوست نداشت مگر در سه چیز:‌ عمامه ،‌ چكمه و عباء.

المحقق الحلی ، أبو القاسم نجم الدین جعفر بن الحسن (متوفای: 676)، المعتبر، ج 2، ص94، تحقیق وتصحیح: عدة من الأفاضل / إشراف: ناصر مكارم شیرازی، ناشر: مؤسسة سید الشهداء (ع)– قم

3. شهید اول:

الثالثة: تكره الصلاة فی الثیاب السود، لما رواه الكلینی عمن رفعه إلى أبی عبد الله علیه السلام: «یكره السواد الا فی ثلاثة: الخف، والعمامة، والكساء». وفی مرفوع آخر إلیه علیه السلام فی القلنسوة السوداء: لا تصل فیها، فإنها لباس أهل النار.

وروی عن النبی صلى الله علیه وآله: «البسوا من ثیابكم البیاض، فإنها من خیر ثیابكم» وفیه دلالة على أفضلیة البیض للمصلحة، فاالمضاد لا یشاركها فی المصلحة.

مسأله سوم در این است كه نماز در لباس سیاه مكروه است. به دلیل آنچه مرحوم كلینى از امام صادق علیه السلام روایت كرده كه فرمود: رسول خدا صلى الله علیه وآله پوشش سیاه را دوست نداشت مگر در سه چیز:‌ عمامه ،‌ چكمه و عباء. و در روایت دیگر امام صادق در پاسخ از پوشیدن كلاه سیاه در نماز فرمود:‌ در آن نماز نخوانید؛‌ زیرا او از لباس اهل آتش است.

از رسول خدا صلى الله علیه وآله روایت شده كه فرمود: لباس سفید تان را بپوشید زیرا بهترى لباس شما از نظر رنگ است. این روایت بر افضلیت رنگ سفید به خاطر وجود مصلحتى كه در آن است؛ دلالت مى‌كند و رنگى كه ضد آن است در این مصلحت با آن شریك نیست.

العاملی الجزینی ، محمد بن جمال الدین مكی ، معروف به شهید اول، (متوفای : 734 - 786 ه‍ ق ) ذكرى الشیعة فی أحكام الشریعة،ج 3، ص55، تحقیق: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، الطبعة : الأولى، 1419 ه‍

4. سید علی طباطبائی

روشن ترین عبارت در مورد روایات مورد بحث، از سید على طباطبائى است:

(وتكره) الصلاة (فی الثیاب السود ما عدا العمامة والخف) والكساء، لاطلاق المستفیضة بكراهة لبسها، عدا المستثنیات الثلاثة، مع تصریح جملة من النصوص بكراهة الصلاة فی خصوص القلنسوة، معللة بأنها لباس أهل النار، والتعلیل عام لا یخص المورد كما یستفاد من النصوص. مضافا إلى عموم المرسل: لا تصل فی ثوب أسود، فأما الخف والكساء والعمامة فلا بأس.

نماز در لباس سیاه، جز عمامه و چكمه و عباء مكروه است. دلیل اطلاق روایات مستفیضه در كراهت پوشش سیاه است. با این كه پاره‌ى از نصوص به كراهت نماز در خصوص كلاه سیاه تصریح دارد و تعلیلش این است كه قلنسوه از لباس اهل نار و این تعلیل خاص این مورد نیست بلكه عام است كه شامل لباس سیاه هم مى‌شود. علاوه بر آن عموم روایات دیگرى در خصوص نماز است كه فرموده:‌در لباس سیاه نماز نخوانید و چكمه و عبا و عمامه را از این عموم استثناء كرده‌است.

الطباطبائی ، السید علی، المتوفى سنة 1231 ه‍ ق ، ریاض المسائل ، ج 3، ص201، تحقیق ونشر: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین ـ قم، طبع الأولى 1414هـ

5. آقا رضا همدانی

نعم یمكن الاستدلال لكراهة الصلاة فی الثیاب السود بمفهوم التعلیل الوارد فی القلنسوة فیما رواه فی الكافی عن الحسن بن أحمد عمن ذكره عن أبی عبد الله علیه السلام قال قلت له أصلی فی القلنسوة السوداء فقال لا تصل فیها فإنها لباس أهل النارفإنه یدل على كراهة كلما هو من لباس أهل النار ومن جملته الثیاب السود.

 كما یشهد له روایة حذیفة بن منصور قال كنت عند أبی عبد الله علیه السلام بالحیرة فاتاه رسول أبی العباس الخلیفة یدعوه فدعى بممطر أحد وجهیه اسود والاخر ابیض فلبسه فقال أبو عبد الله علیه السلام اما انی ألبسه وانا اعلم أنه لباس أهل النار إذ الظاهر أن ذلك من حیث السواد لا خصوصیة الممطر ..

وكیف كان فلا تأمل فی الحكم خصوصا بعد ما حكى عن بعض من دعوى الاجماع علیه.

ممكن است براى كراهت نماز در لباس سیاه، به مفهوم تعلیل در روایت امام صادق علیه السلام استدلال شود كه حضرت در پاسخ سؤال از نماز گزاردن در كلاه سیاه فرمود: در آن نماز نخوانید زیرا آن از لباس اهل آتش است. واین تعلیل بر كراهت هر چیزى كه از لباس اهل نار باشد؛ دلالت دارد و از جمله لباس اهل نار،‌ لباس سیاه است.

شاهد آن، روایت حذیفه ابن منصور است كه تعبیر امام صادق از كت بارانى كه یكطرف آن سیاه بود به لباس اهل نار ؛ ظاهراً‌ از جهت سیاه بودن آن است نه خصوصیت دیگر آن. به هر حال در حكم (‌كراهت)‌ جاى تأمل نیست به ویژه با ادعاى اجماعى كه از بعضى حكایت شده‌است.

الهمدانی ، آقا رضا، ( متوفای: 1322) مصباح الفقیه ،ج 2، ص162، ناشر : انتشارات مكتبة النجاح- طهران، توضیحات : طبعة حجریة.

6. صاحب جواهر

صاحب جواهر در ابتدا‌، عبارت محقق حلى را مى‌آورد: ‌

(الثامنة‌ تكره الصلاة فی ثیاب السود ما عدالعمامة‌ والخف)

 هشتمین مطلب كراهت نماز در جامه سیاه است. به جز عمامه و كفش، یا پاپوش مشكى كه استفاده آنها كراهتى ندارد.

و سپس مى‌فرماید:

بلا خلاف اجده فی المستثنی منه،‌ بل ربما ظهر من بعضهم الاجماع علیه. بل عن الخلاف ذالك صریحا وهو الحجة. مضافاً ‌الی استفاضة ‌النصوص فی النهی عن لبسه الذی ربما قیل باستفادة الكراهة فی خصوص الصلاة منه. إما لدعوى اتحاد الكونین كما سمعته فی المغصوب، أولأن إطلاق الكراهة یقتضی شمول خصوص الصلاة، ولا ینافیه شمول غیرها، إذ لیس المراد اختصاص الصلاة بذلك من بین الأفراد، بل المراد الكراهة فیها بالخصوص وإن كان غیرها من الأفراد كذلك، وقد سمعت نظیره فی استحباب خصوص بعض الأذكار فی الصلاة،

در كراهت لباس سیاه در نماز، اختلافى میان علماء نمى‌یابم؛ بلكه چه بسا از كلام بعض فقهاء‌ اجماع بر كراهت به دست مى‌آ‌ید. این اجماع بركراهت در كتاب خلاف (‌شیخ طوسی) صریح است و این حجت است. علاوه بر این كه،‌ روایات دال بر كراهت به حد استفاضه است. چه بسا گفته شده است: مستفاد كراهت [از روایت] در خصوص نماز است،.

دلیل اجماع بركراهت یا به دلیل اتحاد كونین (‌بودن در حال نماز كه امر دارد و پوشیدن لباس سیاه كه نهى دارد) است؛ چنانچه در بحث مغصوب اتحاد كونین مطرح است. یا به دلیل این كه اطلاق كراهت (روایات كراهت مطلق سیاه‌پوشی) شامل خصوص نماز است و این منافات ندارد كه شامل غیر موارد نماز هم بشود (‌مانند لباس احرام و كفن مردگان) زیرا مراد این نیست كه از میان افراد، نماز به كراهت اختصاص دارد بلكه مراد این است كه كراهت پوشش سیاه در نماز ویژه‌است. نظیر این مطلب را در استحباب بعض اذكار خاص داریم كه در نماز مستحب است.

ایشان بعد نقل این دو دلیل مى‌گوید: من بى نیاز این تكلف و توجیه هستم خصوصاً‌ این توجیه اخیر؛ زیرا ممكن است عبارات روایات: لا تصل فی ثوب أسود، فأما الكساء والخف والعمامة فلا بأس. و روایت: إنی أصلی فی القلنسوة السوداء قال : لا تصل فیه فإنها لباس أهل النار. خلاف را ثابت كند. (زیرا این روایات مخصوص نماز است و اطلاقى ندارد كه شامل موارد دیگر شود) بعد در ذیل روایت قلنسوه مى‌گوید: ولا ریب فی ظهور التعلیل فیه بكراهة الصلاة فی كل ما كان كذلك.

بعد مى‌گوید:‌ روایاتى كه در نهى از پوشش سیاه به صورت مطلق آمده؛ تعبیرهاى انه لباس فرعون ،انه زی بنی العباس و انه لباس اهل النار تعلیل است . آشكار است كه این نهى از جهت خود این رنگ است نه خصوصیت ممطر مثلا.

بل من المعلوم كون ذلك من حیث السواد لا خصوصیة الممطر، كما أن من المعلوم كون لبسه للتقیة، فیتجه حینئذ كراهة الصلاة فیه للتعلیل المزبور.

النجفی، الشیخ محمد حسن (متوفاى1266هـ)، جواهر الكلام فی شرح شرائع الاسلام، ‌ج8 ص230، تحقیق: الشیخ عباس القوچانی، ناشر: دار الكتب الإسلامیة، طهران، الطبعة: الثالثة،‌ 1367ش.

8. . میرزا جواد تبریزی

سؤال: ألا یكره للمصلی لبس السواد؟ كیف نجمع بین هذا الحكم الشرعی وبین استحباب لبس السواد عزاءا على الحسین علیه السلام؟

 جواب: لم یثبت كراهیة لبس السواد لا فی الصلاة ولا فی غیرها، نعم ورد فی بعض الروایات ما یستفاد منها كراهیة لبس السواد، ولكنها ضعیفة السند، ومع الإغماض عن ضعفها، فالكراهة فی الصلاة بمعنى أقل ثوابا، ولبس السواد فی عزاء الحسین والأئمة علیهم السلام لأجل إظهار الحزن وإقامة شعائر المذهب مستحب نفسی، وثوابه أكثر من نقص الثواب فی الصلاة، والله العالم.

آیا پوشش سیاه در نماز مكروه نیست؟ از آن طرف در ایام عزادارى امام حسین علیه السلام پوشیدن سیاه مستحب است بین این حكم شرعى و استحباب چگونه باید جمع كرد؟

جواب: كراهت پوشش سیاه در نماز و غیر آن (مطلقا) ‌ثابت نیست. بلى از پاره‌ى روایات این كراهت استفاده مى‌شود ولى آنها از نظر سند ضعیف اند. اما با صرف نظر از ضعف سندى آنها، كراهت پوشش سیاه در نماز به معناى كم بودن ثواب نماز است؛ اما پوشش سیاه در عزادارى امام حسین چون به خاطر اظهار حزن و اقامه شعائر مذهب است؛‌ مستحب نفسى است.

العاملی، (معاصر) الانتصار ج 9، ص247، ناشر: دار السیرة ـ بیروت، الطبعه الأولى 1422

بعد از نقل كلمات فقهاء‌ روشن شد كه نماز در لباس سیاه مكروه است.

 شاید شبهه‌اى دیگرى براى خوانندگان مطرح شود كه در ایام محرم و یا ایام شهادت ائمه علیهم السلام كه عاشقان و شیعیان آنها سیاه پوش مى‌شوند و با این لباس نماز مى‌خوانند. آیا باز در این موارد حكم كراهت باقى است؟

پاسخ این شبهه را از بیان حاج آقا میرزا جواد تبریزى (‌اعلى الله مقامه)‌ كه از ایشان استفتاء‌شده است مى‌آوریم:

 سؤال: ما حكم اللباس الأسود فی الصلاة أیام وفیات الأئمة علیهم السلام، هل هو مكروه ؟ جواب : إذا كان اللبس بداع إظهار الحزن وتعظیم الشعائر فلیس بمكروه، والله العالم.

اگر این پوشش به انگیزه اظهار حزن و تعظیم شعائر باشد مكروه نیست.

العاملی، (معاصر) الانتصار ج 9، ص247، ناشر: دار السیرة، بیروت، لبنان الطبعه الأولى 1422

نتیجه:

با دقت در كلمات بزركان این نتایج به دست مى‌‌آید:

1. دلیل فتوا بر كراهت پوشش سیاه در نماز، اجماع است و گاهى از تعلیل در روایات دسته اول وتقید اطلاق روایات دوم و گاهى از روایاتى كه در مورد پوشش رنگ سفید است به همراه این دو دسته، بر مطلب استدلال شده‌است.

2. فتواى فقهاء بركراهت است نه حرمت؛ كه آن را مستشكل مى‌گفت.

3. در فتاواى آنها خصوص كراهت پوشش سیاه در نماز است نه مطلقا در همه جا. چنانچه صاحب جواهر آن را به صراحت بیان كرده: ربما قیل باستفادة الكراهة فی خصوص الصلاة منه. این فتوا بر اساس قانون تقیید و تخصیص است به این بیان كه: روایات دسته اول مخصوص بیان حكم نهى از پوشش سیاه در نماز است . اما روایات دوم از پوشش سیاه مطلقا نهى مى‌كند. دسته اول دسته دوم را تقیید مى‌‌كند و كراهت پوشش سیاه در خصوص نماز استفاده مى‌شود پس در غیر نماز كراهت ندارد.

4. نكته مهم در فتواى فقهاء این است كه این كراهت، كراهت اصطلاحى (‌به معناى رحجان ترك به خاطر نبود مصلحت) نیست؛ بلكه كراهت در این جا به معناى این است كه نماز در پوشش سیاه ثوابش كمتر است.

به عبارت دیگر:‌ نهى در این جا ارشادى است، ارشاد به این كه نماز در پوشش سیاه ثوابش كمتر از نماز در پوشش سایر رنگها اما مجزى و صحیح است نه این كه باطل باشد.

4. از كراهت لباس سیاه در نماز نیز مواردى مانند عبا و عمامه مشكى استثنا شده‌است و اگر این موارد در حال نماز باشد مكروه نیست.

با توجه به این نكات و فتاوا، دیگر محلى براى این شبهه باقى نمى‌ماند كه آیا در در ایام عزادارى ائمه علیهم السلام و محرم و عاشورا پوشیدن لباس سیاه، حرام است یا مكروه؟ زیرا نظر علماء بر كراهت در خصوص نماز است و در مورد ایام محرم و سوگواری، سیاه‌پوشى مستحب است كه در بخش سوم به آن پرداخته شده‌است.


ادامه در مقاله بعدی....





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
داغ کن - کلوب دات کام